‍

Kreşendo, festivallerin yanı sıra araştırmalar, içerik üretimi ve İstanbul Manifaturacılar Çarşısı’ndaki mekânıyla bu yaklaşımı farklı alanlara taşıyor. UNESCO destekli Müzikte Eşitlik araştırmasının ortaya koyduğu tablo ise neden böyle bir yapıya ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor: Ayda en az iki kez sahneye çıkan kadın müzisyenlerin oranı yalnızca yüzde 9,3. Erkeklerde bu oran yüzde 44,2.

Kreşendo’nun kurucusu Beril Sarıaltun ile müzik sektöründe kadınların karşılaştığı eşitsizlikleri, Türkiye’de bağımsız bir festival düzenlemenin zorluklarını, değişen dinleme alışkanlıklarını ve İMÇ’nin müzik hafızasını konuştuk. Bir de neden bazen telefonları bırakıp yalnızca müziği dinlememiz gerektiğini.

‍

En başa dönersek, Beats by Girlz ile başlayan yolculuk Kreşendo’ya nasıl dönüştü?

Beats By Girlz Türkiye, kadınların müzik prodüksiyonuna ve teknolojisine erişimini artırmak için kurulmuş uluslararası bir ağın Türkiye ayağı olarak başladı. İlk yıllarda atölyeler yaptık, kadın prodüktörleri bir araya getirdik. Ama Türkiye’de işin içine girdikçe ihtiyacın çok daha geniş olduğunu gördük. Müzisyenlerin sahneye, kayda, bilgiye, birbirine ulaşması gerekiyordu. Bu da bizi festivallere, araştırmalara, bir mekâna, içerik üretimine götürdü.

Bir noktada artık kendi adımızla, kendi yolumuzu çizmemiz gerektiğini hissettik. Kreşendo adını da o yüzden sevdik: Yavaş yavaş, katman katman yükselen bir ses. Kökümüz hâlâ orada, ama bugün farklı olan her sese alan açmaya çalışan bir yapıyız.

Müzikte kadının yeri kadar, sektördeki organizasyon ve karar alma mekanizmalarında kadının yeri hakkında neler öğrendin bu süreçte?

En önemli öğrendiğim şey, sahnedeki görünürlüğün sahne arkasındaki tabloyu değiştirmeye yetmediği. Bir de karar verilen masada bir kadının oturması, o masanın kurallarının değiştiği anlamına gelmiyor. Bazen o masada kalabilmek için masanın diline uyum sağlamanız bekleniyor. Benim için masanın kendisinin nasıl kurulduğu da ayrı bir mesele oldu.

UNESCO destekli Müzikte Eşitlik çalışmasıyla bu kez sektörün sorunlarını araştırma yoluyla da ele aldınız. Araştırmada kendi deneyimlerinden bildiğini düşündüğün bir meseleyi başka türlü görmene neden olan sonuçlar çıktı mı?

Çıktı, hem de birkaç kez. İstanbul, Ankara, İzmir ve Diyarbakır’da müzisyenlerle anketler, derinlemesine görüşmeler ve yuvarlak masalar yaptık. Sahada olduğunuz için pek çok şeyi bildiğinizi düşünüyorsunuz, ama sayılarla karşılaşınca başka bir şey oluyor.

Kadın müzisyenlerin sahnede daha az yer bulduğunu biliyordum. Ama bunun ne kadar büyük bir uçuruma dönüştüğünü raporda gördüm: Ayda iki ya da daha fazla sahneye çıkan kadın müzisyenlerin oranı yüzde 9,3, erkeklerde ise yüzde 44,2. Kadınların neredeyse tamamı müzikten yeterli gelir elde edemediğini söylüyor. Ben bu meseleye hep görünürlük meselesi olarak bakıyordum. Araştırma bana bunun aynı zamanda doğrudan bir geçim meselesi olduğunu gösterdi. Sahneye çıkamayan müzisyen, müzikle yaşayamıyor.

Bu sektörde Türkiye özelinde var olup dünyada olmayan sorunlar var mı konuşulmayan?

Bazı sorunlar dünyanın her yerinde var, ama Türkiye’de çok daha sert yaşanıyor. Ekonomik belirsizlik bunların başında. Yabancı sanatçı ücretleri döviz üzerinden belirleniyor, maliyetler her yıl katlanıyor. Bir festivali bir yıl önceden planlamak neredeyse imkânsız hâle geliyor.

Konuşulmayan bir başka konu da kayıt dışılık. Pek çok müzisyen sözleşmesiz, sosyal güvencesiz çalışıyor ve bu durum o kadar olağan kabul ediliyor ki artık bir sorun olarak bile görülmüyor. Bir de son anda değişebilen izinler, iptaller ve belirsizlikler var. Bir etkinliğin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini son güne kadar bilememek, hem organizatörlerin hem de müzisyenlerin hayatını çok zorlaştırıyor. Bu belirsizlikle yaşamayı öğrenmek sadece müzik sektöründe olmasa da bir beceriye dönüşmüş durumda. 

Beş yıldır bu festivali yaparken “Bir daha yapmayacağım” dediğin bir an oldu mu?

Oldu tabii, hem de birkaç kez. En çok hatırladığım yıl ilk biletli versiyona geçtiğimiz yıl. Yapacağımız bir anlaşma son anda küçüldü ve bütün kurguyu baştan kurmam gerekti. O hafta gerçekten “bu son” dedim. “Bu son” dediğim ama genelde kendi iş yapma biçimime ait oluyor. Bu yıl içerisinde de gerçekten tükenmişlik sendromu denilen mefhumu yaşadım. Toparlamam zaman aldı. Şu an akıştayım.

‍

‍

‍

Bu yıl Melody’s Echo Chamber, Güneş, Dilan Balkay ve Lady Shaka gibi farklı müzik dünyalarını aynı programda buluşturuyorsunuz. Dinleyicinin sevdiği bir isim için gelip hiç tanımadığı bir müzisyene kulak vermesini nasıl sağlıyorsunuz?

Birincisi programın sıralaması. Her günü bir hikâye olarak kuruyoruz: Bu yıl bir gün rüya ve gece, diğer gün yeni pop’un İstanbul’u. İnsanlar bir isim için gelse bile o hikâyenin içinde başka bir sese geçiş çok doğal oluyor. Tanınan isimlerin arasına keşfedilecek sesleri yerleştirmeye de özen gösteriyoruz.

İkincisi, keşif festivalden önce başlıyor. Bültenimizde, sosyal medyada, içerik üreticileriyle yaptığımız videolarda her sanatçının hikâyesini anlatmaya çalışıyoruz. Bir müzisyenin hikâyesini bildiğinizde onu dinlemeye çok daha açık oluyorsunuz.

Üçüncüsü de güven. Beş yılda festivale gelenlerin bir kısmı artık programı tek tek incelemeden geliyor, çünkü orada iyi bir şey keşfedeceklerini biliyorlar. Bu bizim için en kıymetli şey.

Beş yılda seyircinizin dinleme alışkanlığının değiştiğini hissettiğin bir an oldu mu?

En büyük değişimi kısa videoyla birlikte hissettim. Bugün pek çok insan bir şarkıyla ilk kez on beş saniyelik bir videoda karşılaşıyor. Bunun bir dezavantajı var, dikkat çok çabuk dağılıyor. Ama bir avantajı da var: İnsanlar her zamankinden daha fazla ve daha farklı türden müziğe maruz kalıyor. Ve karmakarışık fikirlere daha alışık olabiliyorsunuz. 

Ama itiraf edeyim, benim seyirciden asıl beklentim biraz farklı. İnsanların müziğin içinde daha çok kaybolmasını, daha çok dans etmesini, daha çok salınmasını ve çok da konuşmamasını beklerim. Bir konserde en sevdiğim an, telefonların indiği, sohbetlerin sustuğu ve herkesin aynı anda müziğe odaklandığı an. 

Bu arada yeni oluşumunuz Kreşendo Mekan harika ve etkinlikleriniz de müthiş! Bizi başka neler bekliyor mekanda?

Çok teşekkürler! Yakında üniversite müzik kulüplerinden çıkan gruplar için Kapı Aralık adını verdiğimiz bir dinleti serisi başlıyor. Amacımız, kampüs sahnelerinde çalan genç gruplara kampüs dışında ilk kez sahneye çıkma fırsatı yaratmak. Her akşamın konsepti de İMÇ’nin müzik tarihinden besleniyor.

Önümüzdeki yıl ise İMÇ’nin hafızasına odaklanacağız. Çarşının plakçılarıyla bir sofra etrafında buluşup hikâyelerini dinleyeceğimiz buluşmalar, sözlü tarih çalışmaları, İMÇ’nin müzik haritası ve mekânda küçük bir sergi planlıyoruz. Bunların yanında lansmanlar, söyleşiler ve dinletiler devam edecek. Mekânı takip edin, çarşıya da mutlaka uğrayın!

Gelecek sene için şimdiden kurduğun hayaller var mı?

Çok var! Nisan’da WOW İstanbul geliyor. Bir de çok heyecanlandığım yepyeni bir festival fikri üzerinde çalışıyoruz. Şimdilik detay veremiyorum, ama müziğin çok merkezde olmadığı bir iş olacak. 

İMÇ tarafında söylediğim hafıza çalışması da benim için 2027'nin en anlamlı işlerinden biri olacak. Bu Festival Bizim için ise hayalim hep aynı: büyüdükçe çoğalan, birden fazla sahnesi olan, dünyanın takip ettiği bir festival. Bakalım altıncı yıl bize neler getirecek.

‍